أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

63

قانون ( فارسى )

ايارج همراه خاراگوش آب‌پز در پاكسازى معده از خلط ، آزموده شده و بيشترين بهره رساننده است . ايارج منسوب به ميوهء به نيز آزموده شده و بسيار مفيد است . مواد تركيبى آن از اين قرار است : نسخه : به را در خمير مىگذارند و خمير را در خاكستر گرم نگه مىدارند تا به كفيده مىشود ، به وزن سه اوقيه گوشت به را مىگيرند . از زعفران و خاراگوش هريك به وزن يك درخمى و نيم درخمى ، روغن مصطكى ، روغن به هر يك به وزن هشت درخمى ، با شراب ريحانى درهم آميزند و مىسرشند و بيمارى كه نياز به پاكسازى معده دارد از اين معجون مىخورد كه هم معده را تقويت مىكند و نمىگذارد خلط گرم بيگانه وارد آن شود و هم پاك‌ساز است . داروى ديگر كه آزمايش شده و خوب است ، تركيبش چنين است : نسخه : خاراگوش به وزن ده درهم ، دارچين به وزن پنج درهم ، ساقهء خشك گياه بلسان به وزن سه درهم ، سنبل به وزن سه درهم ، پر گل نوشكفته و پژمرده نشدهء محمدى به وزن دو درهم ، عود به وزن يك درهم ، مصطكى به وزن يك درهم ، همهء آنها را باهم در آب زياد قاطى كن و بر آتش بجوشان تا آب تبخير مىشود و فقط به اندازهء يك رطل يا كمتر باقى مىماند آنگاه آب را مىپالايى و الوا را در آن مىريزى تا خوب خيس مىشود ، هر روزه بيمار داراى معدهء ناسازگار مبتلا به سوء مزاج يك اوقيه از اين دارو را بخورد تا بيمار به كلّى شفا يابد . اگر خلط مايهء بيمارى معده از خارج به معده ريخته است و غليظ نيست و كمين نكرده و مكشوف است ، اگر بيمار دارندهء معده به وسيلهء آب ترب و اسكنجبين ، عسلاب و يا اسكنجبين گرم شده كه با آب جو مخلوط شده ، يا از اين قبيل داروها مداوا گرديده ؛ خود را قى دهد بهره مىبيند . روىهم‌رفته اگر قى به وسيلهء قىآورهاى سبك صورت گيرد ، خارج از فايده نيست . قىآورها كه در بيرون راندن برخى از خلطها كمك مىكنند به قرار زيرند : 1 - آب گرم را بدون هيچ آميزه‌اى بنوشند . 2 - آب گرم كه با روغن معمولى باشد ، بخورند . 3 - آب گرم همراه روغن زيتون گرم شده بخورند . 4 - اسكنجبين با آب گرم قاطى باشد . آب گرم كه با اندكى عسل باشد ، معده را شست‌وشو مىدهد و احتمال دارد خلط را كه بركنده است به وسيلهء قى بيرون اندازد ، يا اينكه به پايين سوق دهد و با مدفوع بيرون ريزد . امكان دارد كه چنين خلط آبكى و پناه نگرفته در معده در صورتى كه با قى كرده بيرون نيايد به وسيلهء اسهال پاكسازى شود ، حتى اگر خلط مايهء بيمارى نزديك ته معده باشد . اگر خواستى در چنين حالتى پاكسازى را به وسيلهء اسهال دادن بيمار به عمل بياورى ، يك روز قبل از تناول معجون مسهل ، به حمّام برود و در آن روز آب جو بخورد ؛ و روز دوم معجون مسهل بخورد .